TroebelWater.nl

Julian Assange en de Digitale Samenzwering

Updated On: December 6th, 2010 by Pennywise

Verwoesting van een onzichtbare overheid

Geschreven door zunguzungu, vertaald door Jabir
“Om het gedrag van regimes op radicale wijze te veranderen moeten we goed nadenken, want als we iets geleerd hebben is het dat deze regimes helemaal niet willen veranderen. We moeten verder denken dan onze voorgangers en technologische ontwikkelingen vinden die ons sterker maken op manieren die eerder niet mogelijk waren. Allereerst moet begrepen worden welk aspect van de overheid of neocorporatistisch gedrag we willen veranderen of verwijderen. In de tweede plaats moeten we een manier van denken over dit gedrag ontwikkelen, die sterk genoeg is om ons door het moeras van door politieke intenties verstoorde retoriek te loodsen en klaarheid te brengen. In de laatste plaats moeten deze inzichten gebruikt worden om onszelf en anderen te inspireren tot een pad van effectief en moreel zuiver handelen.”

Julian Assange, “State and Terrorist Conspiracies”

De tekst waaruit deze quote afkomstig is komt intellectueel substantieel over, maar is goed leesbaar. De meeste media lijken zich helemaal in Wikileaks te verliezen zonder deze essays werkelijk te lezen, terwijl functie en doelen van een organisatie als Wikileaks helder uiteengezet worden. Om het samen te vatten: hij begint met het beschrijven van een staat als de VS als een autoritaire samenzwering en beargumenteert vervolgens dat de praktische strategie om deze samenzwering te bestrijden bestaat uit de degradatie van de mogelijkheden om samen te zweren, zijn vermogen om te “denken” als samenzwerende geest te hinderen. De metafoor van een computer netwerk is vooral impliciet, maar van cruciaal belang: hij probeert de macht van de staat te bestrijden door het als een computer te behandelen en zand tussen de diodes te strooien.

Hij begint met stellen, dat samenzweringen en autoritair gedrag hand in hand gaan, omdat autoritair gedrag zijn eigen oppositie creëert. Als dit autoritaire gedrag algemeen bekend wordt, kan het alleen nog voortbestaan en functioneren door de ware bedoelingen te verbergen. Op die manier wordt het onvermijdelijk een samenzwering, zo stelt hij.

Autoritaire regimes creëren hun tegenkrachten, door de individuele en collectieve wil tot vrijheid, waarheid en zelfrealisatie onder druk te zetten. Plannen die een autoritaire heerschappij behulpzaam zijn induceren weerstand. Vandaar dat deze plannen verborgen worden door succesvolle autoritaire machten. Dit is voldoende om hun gedrag als ‘samenzweerderig’ te typeren.

Het probleem dat dit creëert voor de overheidssamenzwering wordt een organisatieprobleem dat opgelost moet worden; als de samenzwering in het geheim moet opereren, hoe kan het communiceren, plannen, beslissingen maken, zichzelf disciplineren en transformeren om nieuwe uitdagingen aan te kunnen? Het antwoord is: door de informatiestroom te controleren. Immers, de organisatie heeft doelen die gearticuleerd kunnen worden, maar ze openlijk onder woorden brengen leidt tot weerstand. Maar als het er gelijktijdig niet in slaagt die doelstellingen voor zichzelf onder woorden te brengen, wordt het vermogen verminderd om die te verwerken en na te streven. De juiste verhouding tussen autoriteit en samenzwering ligt voor een autoritaire samenzwering ergens in het midden.

Assange’s model om de samenzwering te verbeelden is dus allerminst het cliché dat mensen in gedachten hebben als ze iemand voor ‘samenzweringstheoreticus’ uitmaken. Uiteindelijk zijn de meeste “samenzweringen” waar we mee bekend zijn louter op fantasie gebaseerd en omdat de “Elders of Zion” of de SPECTRE organisatie uit James Bond nooit bestonden, wordt iedereen die gebruik maakt van dit concept bij voorbaat al gediskwalificeerd. Maar Assange’s beeld van een samenzwering is behoorlijk banaal; het is simpelweg een netwerk van mensen die onderling afstemmen om hun samenwerking voor buitenstaanders te verbergen, een autoriteit die voorkomt dat zijn activiteiten zichtbaar genoeg worden om een tegenreactie te provoceren. Het kan iets dramatisch zijn als een losse coalitie van samenzweerders die samenwerken om een oorlog tegen Irak te beginnen, of simpelweg de banale, alledaagse misleidingen en samenzweringen van normale diplomatieke procedures.

Hij illustreert zijn theoretisch model met de analogie van een stuk hout waar spijkers ingeslagen worden, die door een draad met elkaar verbonden zijn.

Neem eerst een paar spijkers (“samenzweerders”) en sla deze willekeurig in een stuk hout. Verbeeld een draad en en verbind daarmee alle spijkers met elkaar, zonder de draad te breken. Noem twee met elkaar verbonden spijkers een link. Dat de draad ongebroken is, betekent dat het mogelijk is om van elke spijker naar iedere andere te reizen via de draad en tussenliggende spijkers. Informatie stroomt van samenzweerder naar samenzweerder. Niet iedere samenzweerder vertrouwt of kent alle andere samenzweerders, hoewel ze allemaal met elkaar verbonden zijn. Sommigen bevinden zich aan de buitenste rand van de samenzwering, anderen bevinden zich in het centrum en communiceren met veel samenzweerders; anderen kennen misschien maar twee samenzweerders, maar vormen een brug tussen belangrijke onderdelen of klusters van de samenzwering…

Samenzweerders onderscheiden goed wie ze kunnen vertrouwen en zijn van elkaar afhankelijk, terwijl anderen maar weinig zeggen. Belangrijke informatiestromen stromen vaak door een paar links, triviale informatie weer door andere. Dus we moeten ons eenvoudige model uitbreiden zodat het niet alleen de ‘links’ laat zien, maar ook hun gewicht.

Terug naar de ‘plank met spijkers’ analogie. Noem de relevantie, dikte of de zwaarte ervan het “gewicht” van de link. Tussen samenzweerders die nooit met elkaar communiceren is het gewicht nul. De “relevantie” van communicatie die door een link gaat is op voorhand lastig te bepalen, want de werkelijke waarde ervan is afhankelijk van de uitkomst van de samenzwering. We stellen simpelweg dat de “relevantie” van communicatie bijdraagt aan het gewicht van de link op de meest voor de hand liggende manier: het gewicht van een link is proportioneel met de hoeveelheid relevante communicatie die erdoor stroomt. Voor de beantwoording van algemene vragen over samenzweringen hoeven we het gewicht van zo’n link niet te weten, want dat verschilt per samenzwering.

Zo’n netwerk is niet weer te geven in een organogram; een eenduidige, samenhangende weergave van zichzelf zou het nooit maken (daarmee zou het de eigen ineenstorting bespoedigen). Er zijn waarschijnlijk geen echte kopstukken in te vinden. Als er een hoofd zou zijn (of een eenduidige organiserende geest die het geheel zou kunnen overzien), zou elke samenzweerder maar een stap verwijderd zijn van de baas en hooguit twee stappen verwijderd zijn van iedere andere samenzweerder. Een zekere mate van centralisatie is nodig (anders zou er geen sprake zijn van een samenzwering), maar te veel centralisatie zou het systeem te kwetsbaar maken.

Om The Wire als voor de hand liggend voorbeeld te gebruiken: verbeeld je dat A von Barksdale direct communiceert met Bodie. Het enige dat je zou moeten doe is een persoon overhalen –ongeacht welke- en je zou een stap verwijderd zijn van de baas, wiens connectie met alle andere samenzweerders mogelijk zou maken dat alle andere samenzweerders ook in een keer ontmaskerd kunnen worden. Het mag duidelijk zijn dat effectieve samenzweringen zo niet werken. Onthoud Stringer Bell’s is you taking notes on a criminal fucking conspiracy? Om effectief te kunnen functioneren, moet de voornaamste autoriteit binnen de samenzwering losgekoppeld worden van alle andere leden van de samenzwering, bemiddelende lagen die zo ondoorzichtig mogelijk moeten zijn voor iedereen die erin betrokken is (met een paper trail dat zo onbehulpzaam is dat toch duidelijk te maken). Maar hoewel de complexiteit van deze links de sturende autoriteit afschermt, beperken ze ook A von Barksdale’s vermogen om te controleren wat er om hem heen gebeurt. Bedrijven zijn afhankelijk van papierwerk! Hoe meer muren je daar omheen gaat bouwen, hoe minder hij in staat is om zijn secondanten te vertrouwen, hoe minder ze hem nodig zullen hebben (of tolereren).

Dit is de manier waarop je van een “feature” een “bug” kan maken. En zijn onderliggende inzicht is eenvoudig en overtuigend: hoewel een organisatie die gestructureerd wordt door open en directe communicatielijnen kwetsbaarder is voor penetratie van buitenaf, is een organisatie die voor zichzelf ondoorzichtig is minder in staat om te “denken” als een systeem, om met zichzelf te communiceren. Hoe samenzweerderiger het wordt, hoe minder effectief het wordt als een samenzwering. Hoe geslotener het systeem raakt voor binnendringing, hoe minder het in staat is om wat aan te richten tegen datgene wat buiten zichzelf ligt (ware hacker theorie).

Vanzelfsprekend zijn niet al zijn ideeen van dat abstractieniveau; zoals hij behoorlijk expliciet aangeeft, begrijpt hij het functioneren van de overheid van de Verenigde Staten als analoog aan dat van succesvolle terroristische organisaties. Als je bijvoorbeeld The battle of Algiers gezien hebt, stel je voor hoe Franse contraterroristen werken om een organogram te maken van het Algerijnse verzet: hoewel ze een overweldigend militair overwicht hadden, lag hun onvermogen de FLN te vernietigen in hun onvermogen het te vinden, wat de FLN bereikt had met behulp van decentralisatie. Afsnijden van en tentakel van de octopus zou het systeem als geheel niet degraderen als alle tentakels onafhankelijk van elkaar opereren. De verbindingen tussen de eenheden waren de meest kwetsbare plekken van het systeem als geheel, dus deze werden het zorgvuldigst bewaakt en het meest opgejaagd door het Franse leger. Hoewel de Fransen de strijd om Algiers wonnen, verloren ze toch de oorlog, omdat ze de tactieken gebruikten die Assange kort aanstipt, maar verzuimden het volgende te doen:

Hoe kunnen we het vermogen van een samenzwering om tot handelen over te gaan reduceren? … we kunnen de samenzwering in stukken delen, of belangrijke communicatie tussen een paar links met veel gewicht of veel links met weinig gewicht reduceren of elimineren. Traditionele aanvallen op samenzwerings groeperingen, zoals moordaanslagen, hebben links met een hoog gewicht weggesneden met behulp van moord, ontvoering, chantage of door een aantal van de samenzweerders anderszins te marginaliseren of isoleren.

Dit is de contraterroristische strategie van de Verenigde Staten – vind de mensen die de leiding hebben en pak ze- maar dit is niet wat Assange wil doen: zo’n programma zou een specifieke versie van de samenzwering isoleren en proberen de verschijningsvorm die al bestaat te verwoesten. Hij beargumenteert dat deze aanpak twee belangrijke beperkingen heeft. Als zo’n samenzwering in de eerste plaats al een vorm heeft waar de pijlen op gericht kunnen worden, is het functioneren ervan al behoorlijk geavanceerd. Zoals hij vaststelt:

“Een geboeid iemand weet dat hij sneller op had moeten treden om de acties van de staat te beinvloeden. Om met machtige samenzweringshandelingen om te kunnen gaan, moet je vooruit denken en het proces aanvallen dat ertoe leidt, omdat de handelingen zelf niet voorkomen kunnen worden.”

Met andere woorden: als een kanker zich al uitgezaaid heeft, zijn antioxidanten niet meer effectief en zelfs gewelddadige chemotherapie is moeilijk. Het is om die reden zinvoller om erover na te denken hoe samenzweringen eigenlijk ontstaan zodat ze in de kiem gesmoord worden (als je het carcinogeen vroeg genoeg isoleert, hoef je ook geen tumor te verwijderen). Assange wil liever het proces zelf aanpakken en het vermogen ervan beperken om zichzelf te reproduceren dan links tussen individuele samenzweerders wegsnijden of blootstellen (dit voorkomt de vorming van nieuwe links helemaal niet en hoeft het functioneren van het systeem als geheel helemaal niet te beinvloeden). Hij wil de “volledige samenzwerende macht” aanpakken van het systeem als geheel door te bekijken hoe het totale vermogen onderling informatie uit te wisselen ingeperkt kan worden. Kort samengevat probeert hij de ‘processing power’ terug te dringen. Zoals hij het stelt:

“Samenzweringen zijn cognitieve apparaten; ze zijn in staat om een groep individuen die op zichzelf handelen te slim af te zijn. Samenzweringen pakken informatie over de wereld waarmee ze omringd worden op, gaan langs de samenzweerders en handelen als gevolg van de uitkomst van dat proces. We kunnen samenzweringen zien als een soort apparaat dat ‘inputs’ heeft (informatie over de omgeving), een netwerk dat berekeningen uitvoert (de samenzweerders en hun ondelrinbge links) en ‘outputs’ (handelingen die erop gericht zijn om die omgeving te veranderen of bij te houden).”

Omdat hij over de samenzwering denkt als een netwerk dat berekeningen uitvoert, stelt hij in een voetnoot vast dat de verzwakking van het cognitieve vermogen ervan een degradatie van de kwaliteit van de voor de samenzwering beschikbare informatie tot gevolg zou hebben:

“Omdat een samenzwering een soort apparaat is dat handelt op basis van informatie die het van zijn omgeving oppikt, heeft het verstoren of beperken van deze inputs tot gevolg dat handelingen op basis daarvan ook verkeerd geadresseerd worden. Programmeurs noemen dit principe ‘garbage in, garbage out’. Normaal gesproken gaat het effect de andere kant op; het is de samenzwering die de deceptie probeert te verspreiden en informatie te beperken. In de VS staat dit ook wel bekend als het “Fox news effect”.

Ik weet niet precies wat dit betekent, maar het is de moeite waard om na te denken over het feit dat het vermogen van de samenzwering om anderen te misleiden ook de tendens van de samenzwering kan zijn om zichzelf door middel van propaganda te misleiden. Er zijn zoveel mensen die de Koolaid’ gewoon drinken. Zouden bijvoorbeeld alle superspionnen in Afghanistan zo misleid kunnen zijn door de nep-Taliban als ze niet zouden geloven in hun eigen propaganda, dat de oorlog tegen de Taliban werkelijk gewonnen wordt? Hetzelfde geldt voor Massavernietigingswapens; hoewel niemand die de beschikking had over feiten enige rationele grondslag had te veronderstellen dat Saddam Hoessein het bezit van deze wapens nastreefde, betekent dit niet dat mensen die het over ‘tikkende tijdbommen’ hadden niet meenden wat ze zeiden. Het betekent alleen dat ze hun handelen baseerden op slechte informatie over de omgeving. Soms werkt dat in hun voordeel, maar soms ook niet: als Obama bijvoorbeeld denkt dat de oorlog in Afghanistan gewonnen kan worden, zal zijn presidentschap mislukken, terwijl het geloof van zijn adviseurs dat de economie weer zal herstellen als de overheid de banken helpt de democraten vrijwel zeker de ‘midterm’ verkiezingen gekost heeft. Of dit de samenzwering echt beschadigd heeft is niet duidelijk; de ‘Blue Dogs’ die hun zetels verloren verlaten de politieke arena, om te belanden in comfortabele baantjes in de sectoren die ze ondersteunden.

Maar Assange’s redenatie loopt niet zo. In plaats daarvan is hij van mening dat de meest effectieve manier om dit soort organisatie aan te vallen is ervoor te zorgen, dat ‘lekken’ een fundamentlee onderdeel gaan worden van de informatieomgeving. Er is geen lek dat in het bijzonder effectief is. Wikileaks lekt een filmpje als ‘collateral murder’ niet om een bepaalde militaire tactiek een halt toe te roepen; daarmee val je maar een tentakel van de hydra aan en het kan er in korte tijd twee bij laten groeien. Het idee is in plaats daarvan dat door het informatiesysteem van de samenzwering poreuzer te maken het functioneren ervan ingeperkt wordt, dat de samenzwering uit zelfbescherming tegen zichzelf zal keren, zich vastklampend aan de eigen informatie, die zal stromen op een manier die het eigen cognitieve functioneren inperkt. Je verwoest kort sdamengevat de samenzwwering door het zo paranoide te maken over zichzelf dat het niet langer in staat is om samen te zweren.

Hoe geheimzinniger of onrechtvaardiger een organisatie is, hoe meer lekken angst en paranoia tot gevolg hebben bij de leiding ervan. Dit moet een minimalisering van efficiënte interne communicatiemechanismen tot gevolg hebben (een toename van de cognitieve geheimhoudingsbelasting) en als gevolg daarvan zullen de cognitieve vermogens van het systeem als geheel afnemen. De gevolgtrekking is dus dat in een wereld waar lekken makkelijk is, geheimzinnige systemen onevenredig hard geraakt worden vergeleken met open en rechtvaardige systemen. Omdat onrechtvaardige systemen door hun aard altijd tegenstanders oproepen en in veel gevallen nauwelijks de overhand hebben, maakt massaal lekken ze bij uitstel kwetsbaar voor degenen die ze willen vervangen door opener vormen van governance.

Met andere woorden: het lek is alleen maar de katalysator voor de gewenste overreactie; Wikileaks wil de samenzwering ertoe provoceren zijn eigen hersenen uit te schakelen als antwoord op de bedreiging. Terwijl het de eigen gaten probeert af te dichten en de schuldige lekkers te vinden, raken componenten gedesynchroniseerd van elkaar en zullen zich tegen elkaar keren, zichzelf loskoppelen van de ‘central processing unit’ en teniet doen. Zelfs als alle onderdelen van de samenzwering nog steeds bestaan, wordt het vermogen ingeperkt om als samenzwering op te treden. Zoals Assange stelt:

“Als het totale vermogen om samenzweringen uit te voeren nul bedraagt is er duidelijk geen sprake van een informatiestroom tussen de samenzweerders onderling en is er dus ook geen sprake van een samenzwering. Een substantiele toe- of afname van het vermogen om samenzweringen uit te voeren betekent bijna altijd wat we denken dat het betekent; een toe- of afname in het vermogen van de samenzwering om te denken, op te treden en zich aan te passen. Een autoritaire samenzwering die niet na kan denken is krachteloos om zich nog te verweren tegen de tegenstanders die het oproept.

In dit opzicht hebben de meeste media commentaren op de laatste ronde van Wikileaks het punt echt gemist. Want waarom werden er diplomatieke cables gelekt? Deze lekken zijn helemaal niet over de oorlog(en) in het bijzonder en de meeste laten een breed waaier zien aan alledaagse, doodgewone geheimen die een beveiligde staat bewaart. Maar dat is juist het punt; Assange heeft er volkomen gelijk in dat de overheid van de VS samenzweerderige elementen kent. Hoe moet je het anders noemen als een klein deel van onze heersende klasse in onze naam handelt en bestuurt aan de hand van informatie die vrijelijk gedeeld wordt in die groep, maar die ze niet kunnen delen met hun kiezers? We wisten allemaal al min of meer dat dit het geval was; iedereen die zich erover verbaast dat onze ambassades, smerige, geheimzinnige en oneerlijke politieke hand- en spandiensten verrichten is naief. Maar Assange probeert niet om een journalistiek schandaal te veroorzaken die dan bij een in verlegenheid gebrachte overheid hervormingen zullen afdwingen; niemand is nog van zulke schandalen onder de indruk. In plaats daarvan probeert hij de verbindingen aan te pakken die de samenzwering mogelijk maken, door de noodzakelijke poreusheid van het samenzweringsnetwerk van de staat te laten zien, in de hoop dat het netwerk als antwoord daarop zal krimpen. Hierdoor wordt het dommer, langzamer en kleiner.

De eerste responsen lijken erop te wijzen dat Wikileaks goed op weg is om enkele van zijn doelstellingen te verwezenlijken. Zoals Simon Jenkins stelde (in een prachtig stuk in The Guardian: “De lekken hebben een gat geslagen in het raamwerk waarbinnen staten hun geheimen bewaken.” En als de diplomaten die in Le Monde geciteerd worden er gelijk in hebben dat “we nooit meer in staat zullen zijn als eerder diplomatie te bedrijven”, is dit precies wat Wikileaks wilde bereiken. Het is een beetje pathetisch om te moeten horen hoe overheden en diplomaten zich nu beklagen dat het “normale” diplomatieke werk nu onmogelijk zal zijn. Als Assange stelt dat zijn organisatie meer toezicht op staten heeft bewerkstelligd dan alle journalisten bij elkaar heeft hij natuurlijk gelijk, maar leidt hij het onderwerp ook af. Want Wikileaks doet heel andere dingen dan jourmalisten doen. Assange probeert het gedrag van regimes op radicale wijze te veranderen.

Als Wikileaks een organisatie is die anders is dan alles wat we eerder zagen, is het interessant om te zien hoe hij zichzelf op een lijn plaatst met een conventioneler progressief denken. Assange zit er niet ver naast als hij de woorden van Theodore Roosevelt citeert als epigraaf bij zijn eerste essay: “achter de zichtbare overheid is de onzichtbare overheid getroond zonder enige loyaliteit en zonder enige verantwoording naar de bevolking af te leggen”, en het was toen ook waar dat “de verwoesting van deze onzichtbare overheid, deze onheilige verbintenis tussen het corrupte bedrijfsleven en de corrupte politiek is de eerste daad van staatmanschap.” Assange schijt deze onheilige verbintenis onder op manieren die de oudere en radicalere Roosevelt waarschijnlijk aangeraden zou hebben.

Vinkenshift

  HOMEPAGE  | December 2nd, 2012 at 10:41 AM
Vinkenshift

Wir sagt was?!

Reaguur maar!

In de commentaren kan je gebruik maken van 'textile'. Kijk voor de mogelijkheden op textile.thresholdstate.com

Naam (verplicht)
Email (wordt niet gepubliceerd)
Website
Reaguursel

TroebelTags


Commentaren

RSS


Recente Artikelen

RSS Artikelen